Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) bireysel başvuru, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilecek en üst hukuki yoldur.

Etkili bir bireysel başvuru yapabilmek, başvurunun usul yönünden reddedilme riskini en aza indirmek için belirli şartlara ve kritik hususlara dikkat edilmesini gerektirir.

I. Bireysel Başvurunun Kritik Kabul Edilebilirlik Şartları
Anayasa Mahkemesi, başvuruyu esastan incelemeden önce, usul ve esas yönünden "kabul edilebilirlik" (geçerlilik) şartlarının sağlanıp sağlanmadığını denetler.

1. İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi Şartı
Öncelikli Koşul: Bireysel başvuru yapmadan önce, iddia edilen ihlal ile ilgili olarak kanunlarda öngörülmüş olan tüm idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmesi zorunludur.

Mağduriyetin Giderilmesi: Olağan kanun yollarında mağduriyet kısmen veya tamamen giderildiyse, bireysel başvuruda bulunulmasına gerek kalmaz.

Sadece Kanun Yolu Şikâyeti Olamaz: Başvurunun, sadece derece mahkemelerinin kararlarındaki hukuka aykırılıklar üzerine (örneğin delil değerlendirmesi) kurulması durumunda, bu durum "açıkça dayanaktan yoksun olma" nedeniyle kabul edilemezlik nedeni sayılabilir (Kanun Yolu Şikâyeti).

2. Başvuru Süresi Şartı (30 Gün Kuralı)
Süre: Bireysel başvurunun, iç hukuk yollarının tüketildiği ve nihai kararın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün (30 gün) içinde yapılması gerekir. Başvuru yolu öngörülmemişse, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren bu süre başlar.

Adli Tatil: AYM bireysel başvuru incelemesinde adli tatile tabi değildir, bu nedenle süreler işlemeye devam eder.

Haklı Mazeret: Mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazeretle süre kaçırıldıysa, mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren on beş gün (15 gün) içinde başvurunun yapılması ve mazeretin ispatlanması gerekir.

3. Yetki Kısıtlamaları
Zaman Yönünden Yetki: Anayasa Mahkemesi, sadece 23 Eylül 2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai karar ve işlemlere yönelik başvuruları inceler. Bu tarihten önceki kararlar zaman yönünden yetkisizlik nedeniyle reddedilir.

Kişi Yönünden Yetki (Mağdur Sıfatı): Başvurucu, ihlal edildiğini iddia ettiği temel hakkın bizzat, güncel ve kişisel olarak mağduru olmalıdır. Kamu tüzel kişileri bireysel başvuruda bulunamazken, özel hukuk tüzel kişileri (şirket, dernek vb.) yalnızca tüzel kişilik haklarının ihlali iddiasıyla başvurabilir.

II. Başvuru Usulü ve Form Doldurma Kriterleri
Bireysel başvurunun kabul edilebilmesi için, İçtüzük'te belirtilen Başvuru Formu'nun eksiksiz ve usulüne uygun doldurulması hayati önem taşır.

Okunaklılık ve Dil: Başvurular, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nde belirtilen Başvuru Formu kullanılarak, resmî dilde ve tercihen bilgisayar kullanılarak okunaklı bir şekilde yapılmalıdır.

Eksiksiz Bilgi: Başvuru formu; başvurucu ve varsa temsilci bilgileri, ihlale yol açan olay ve olguların kronolojik özeti, ihlal edildiği iddia edilen hak ve gerekçeleri ile talep edilen giderim şeklini içermelidir.

Zorunlu Belgeler: Formla birlikte harç ödendiğine dair belge, temsil yetki belgesi (varsa), nihai kararın öğrenilme tarihini gösteren belge ve ihlal iddialarını destekleyen tüm kanıtların onaylı suretleri eklenmelidir. Belgelerin asılları iade edilmeyeceği için suretleri sunulmalıdır.

Eksikliklerin Tamamlanması: Başvuru formunda veya eklerinde eksiklik bulunması halinde, başvurucuya eksiklikleri tamamlaması için en fazla on beş gün (15 gün) süre verilir. Eksikliğin bu sürede tamamlanmaması, başvurunun reddine yol açar. Red kararına karşı 7 gün içinde itiraz mümkündür.

Başvuru Yeri: Başvuru, doğrudan AYM'ye, diğer mahkemeler aracılığıyla veya yurt dışı temsilcilikler üzerinden yapılabilir. Ayrıca UYAP/e-Devlet üzerinden elektronik başvuru da mümkündür.

Harç ve Adli Yardım: Bireysel başvuru harca tabidir. Ödeme gücü olmayan başvurucular, formda adli yardım talebinde bulunmalı ve buna ilişkin mali durumu gösteren belgeleri sunmalıdır.

4. Tedbir ve Gizlilik Talepleri
Tedbir Kararı: Bireysel başvuru yapılması, kural olarak, başvuruya konu kamu gücü işleminin infazını veya icrasını durdurmaz. Ancak, başvurucunun yaşamına, maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunması halinde AYM, inceleme aşamasından önce dahi tedbir kararı verebilir. Sınır dışı işlemleri ile ceza infaz kurumunda veya geri gönderme merkezinde sağlık durumu dikkate alınmaksızın tutulma iddiaları, bu kapsamda acil incelenen başlıca örneklerdir.

Kimliğin Gizlenmesi: Başvurucu, kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli tutulmasını talep edebilir ve bu talebinin gerekçesini formda açıkça belirtmelidir. Bu talepler istisnai durumlarda ve gerekçesi haklı bulunursa kabul edilir.

III. İnceleme Süreci ve 2025 Güncel Durum
AYM, başvuruları Komisyonlar, Bölümler ve Genel Kurul aracılığıyla incelemektedir.

1. İhlal Kararı ve Giderim Yolu
Mahkeme, ihlal kararı vermesi halinde, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere de hükmeder.

Yeniden Yargılama: İhlalin bir mahkeme kararından kaynaklanması durumunda, AYM kural olarak ihlalin sonuçlarını gidermek için dosyanın ilgili mahkemeye yeniden yargılama yapılmak üzere gönderilmesine hükmeder. İlgili mahkeme bu kararı ivedilikle ele alıp, ihlali ortadan kaldıracak şekilde karar vermekle yükümlüdür.

Tazminat: Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hallerde veya ihlal tespitiyle birlikte, başvurucu lehine tazminata da hükmedilebilir. Örneğin, uzun yargılama süreleri nedeniyle manevi tazminat kararları verilmektedir.

2. 2025 Güncel Gelişmeler ve Emsal Kararlar
2024 ve 2025 yıllarında AYM, bireysel başvuru yoluyla Türkiye'deki hak ve özgürlüklerin kapsamını belirlemeye devam etmiş ve büyük bir iş yükünü yönetmiştir.

İş Yükü: AYM, 31 Aralık 2024 itibarıyla yapılan 650 binden fazla bireysel başvurudan 551 binden fazlasını sonuçlandırmıştır. Bu, AYM'nin bireysel başvuru yükünü azaltma çabalarının sürdüğünü göstermektedir.

Önemli Emsal Kararlar (2024-2025): Son dönemde verilen emsal kararlar, özellikle adil yargılanma, mülkiyet ve ifade özgürlüğü alanlarında içtihat gelişimini sürdürmüştür:

Adil Yargılanma Hakkı: Mahkemeye erişim hakkı ve tanık sorgulama hakkının ihlali konusunda önemli kararlar verilmiştir (Ömer Oral, Selçuk Arslan kararları).

Özel Hayata Saygı/Kişisel Veri: Özel hayata saygı hakkı kapsamındaki kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının ihlali kararları (Cem Özberk kararı) ile bu alandaki koruma güçlendirilmiştir.

Sendika Hakkı: Sendika hakkının ihlal edildiğine dair kararlar (Hülya Şimşek kararı) örgütlenme özgürlüğü açısından önemli içtihatlar oluşturmuştur.

Mülkiyet Hakkı: Mülkiyet hakkının ihlal edildiği veya edilmediği yönünde çeşitli kararlar (Muammer Bulut, FYA Turizm A.Ş. kararları) verilmiş, bu alandaki karmaşık uyuşmazlıklara açıklık getirilmiştir.

AYM'nin güncel kararları, başvurucuların ihlal iddialarını desteklemesi açısından büyük önem taşımaktadır. Başvurucuların, güncel emsal kararları ve kararların gerekçelerini yakından takip etmeleri, başvurularını gerekçelendirirken bu içtihatlara atıfta bulunmaları tavsiye edilir.

Aşağıda bulunan kısımda anayasa mahkemesinin sayfasından alınan yazı bire bir paylaşılmıştır. Link " https://www.anayasa.gov.tr/media/5621/bb_sss.pdf "

" İÇİNDEKİLER

1. Bireysel başvuru nedir? ..................................................................................

2. Bireysel başvuru nasıl yapılır? .......................................................................

2.1. Bireysel başvuru formu nereden temin edilebilir?............................

2.2. Başvuru formu hangi bilgileri içermelidir?.........................................

2.3. Başvuru formuna hangi belgelerin eklenmesi gerekir?................

2.4. Başvuruda bulunulmasından sonra başvuru formundaki

bilgilerde ve başvuruyla ilgili koşullarda herhangi bir

değişiklik olduğunda ne yapılmalıdır? ..............................................

2.5. Başvuru formuna eklenmesi zorunlu belgelerin asılları yerine onaylı suretleri sunulabilir mi? .............................................................

2.6. Bireysel başvuru yapmak için nereye müracaat edilebilir?..........

2.7. Bireysel başvurunun bizzat yapılması zorunlu mudur?................

2.8. Bireysel başvuruda bulunmak için avukat tutmak zorunlu mudur?...

2.9. Başvurucunun kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli

tutulmasını talep etme hakkı var mıdır? ...........................................

2.10. Bireysel başvuru harca tabi midir? ................................................... 

2.11. Bireysel başvuru harcını ödeme gücünün bulunmaması hâlinde

adli yardımdan yararlanmak için ne yapılmalıdır?........................ 

2.12. Başvuru formunun teslim edilebileceği yerler hangi işlemleri

yapar? ....................................................................................................... 

2.13. Başvurunun durumu hakkında bilgilendirme yapılmakta mıdır?...

2.14. Bireysel başvuru formunda ya da eklerinde eksiklik

bulunması hâlinde başvuru reddedilir mi? .......................................

2.15. Bireysel başvuru yapıldığında başvuruya konu kamu gücü

işleminin infazı ya da icrası durur mu? .............................................

2.16. Başvuru ne zaman karara bağlanır, inceleme için belirli bir

süre var mıdır?.............................................................................................

2.17. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra başvurudan vazgeçilebilir mi?... 

2.18. Anayasa Mahkemesi ile yazışma usulü nasıldır? ..............................

3. Bireysel başvurunun kabul edilebilirlik şartları nelerdir?..........................

3.1. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin konu bakımından

yetkisi nedir? ............................................................................................

3.2. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin kişi bakımından

yetkisi nedir? ............................................................................................

3.3. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin yer bakımından

yetkisi nedir? ............................................................................................

3.4. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin zaman

bakımından yetkisi nedir? ....................................................................

3.5. Bireysel başvuru ne kadar süre içinde yapılmalıdır? ..................

3.5.1. Haklı mazeret bireysel başvuru süresini uzatır mı? ..........

3.5.2. Adli tatilde süreler işlemeye devam eder mi?....................

3.6. İdari ve yargısal başvuru yollarını tüketmek ne anlama gelir? ..

3.7. Hangi hâllerde başvurunun açıkça dayanaktan yoksun

olduğuna karar verilir? .........................................................................

3.8. Anayasal önem kriteri nasıl uygulanmaktadır?.............................

4. Mükerrer bireysel başvuru yapıldığı tespit edilirse ne şekilde karar

verilir?.................................................................................................................

5. Hangi hâllerde bireysel başvuru hakkı kötüye kullanılmış olur?.........

6. Hangi hâllerde başvurunun düşmesine karar verilir? ............................

7. Bireysel başvuru Anayasa Mahkemesinin hangi organları tarafından

incelenmektedir?..............................................................................................

7.1. Komisyonların görevi ve yetkisi nedir?................................................

7.2. Bölümlerin görevi ve yetkisi nedir? ......................................................

7.3. Genel Kurulun görevi ve yetkisi nedir?................................................

8. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru incelemesinde hangi yollarla

bilgi ve belge edinebilir?.................................................................................

8.1. Bireysel başvuru incelemesinde duruşma yapılması, tanık ve

uzman dinlenmesi ve keşif yapılması mümkün müdür?..............

9. Esas incelemesi sonucunda bir temel hakkın ihlal edildiği

tespit edildiğinde Anayasa Mahkemesi hangi kararları alabilir? .........

10. Bireysel başvuru incelemesinde verilen kararlar kesin midir? ............

11. Bireysel başvuru kararları kimlere tebliğ edilir ve nerede yayımlanır?....

12. Bireysel başvuru kararları hakkında hükmün tavzihi ve maddi

hataların düzeltilmesi talep edilebilir mi? ..................................................

13. Bireysel başvuru sürecinde tedbir kararı verilebilir mi?.........................

13.1. Esas incelemesi aşamasından önce hangi yöntemle tedbir

kararı verilebilir?......................................................................................

13.2. Sınır dışı işlemlerine karşı yapılan başvurularda ciddi

tehlikenin varlığı nasıl tespit edilir? ..................................................

13.3. Ceza infaz kurumunda veya geri gönderme merkezinde

sağlık durumu dikkate alınmaksızın tutulma iddiasıyla yapılan

başvurularda ciddi tehlikenin varlığı nasıl tespit edilir?..............

1. Bireysel başvuru nedir?

Bireysel başvuru, herkesin Anayasa’da güvence altına alınmış temel  hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek  Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin  kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurabileceği bir hak  arama yoludur.  

2. Bireysel başvuru nasıl yapılır?

Bireysel başvuru, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu  ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ve Anayasa Mahkemesi  İçtüzüğü’nde (İçtüzük) belirtilen şartlara uygun biçimde ve bireysel başvuru formu kullanılarak resmî dilde yapılır.

2.1. Bireysel başvuru formu nereden temin edilebilir?

6/11/2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İçtüzük değişikliğiyle

bireysel başvuru formu yenilenmiştir. Başvuru formunun örneği,

İçtüzük ekinde (EK-1) bulunmaktadır. Ayrıca Anayasa Mahkemesinin

internet sitesinde (www.anayasa.gov.tr) yer almaktadır.

2.2. Başvuru formu hangi bilgileri içermelidir?

Başvuru formunda aşağıdaki hususlar yer alır:

a) Başvurucunun T.C. kimlik numarası, adı, soyadı, anne adı, baba

adı, doğum tarihi, cinsiyeti, uyruğu, mesleği ve adresi, varsa telefon

numaraları ve elektronik posta adresi.

b) Başvurucunun tüzel kişi olması hâlinde; Merkezi Sicil Kayıt

Sistemi (MERSİS) numarası, unvanı, adresi ve tüzel kişiliği temsile  yetkili kişinin adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası, MERSİS numarasının  bulunmaması hâlinde tüzel kişinin vergi numarası veya kayıtlı olduğu  sicil ve numarası ile varsa telefon numaraları ve kayıtlı elektronik posta  adresi.

c) Başvurunun;

1) Avukat vasıtasıyla yapılması hâlinde; avukatın adı, soyadı, kayıtlı olduğu baro ve sicil numarası, yazışma adresi, varsa telefon numaraları  ve elektronik posta adresi.

BİREYSEL BAŞVURUYA DAİR SIK SORULAN SORULAR

2) Avukat olmayan kanuni temsilci vasıtasıyla yapılması hâlinde;

kanuni temsilcinin T.C. kimlik numarası, adı, soyadı, anne adı, baba

adı, doğum tarihi, uyruğu, yazışma adresi, varsa telefon numaraları ve

elektronik posta adresi.

ç) Kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia edilen işlem, eylem ya

da ihmaline dair olayların tarih sırasına göre özeti.

d) Bireysel başvuru kapsamındaki güncel ve kişisel haklardan

hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve

delillere ait özlü açıklamalar.

e) İhlal edildiği iddia edilen temel haklar ve bunlara ilişkin

açıklamaların birbirleriyle ilişkilendirilerek ayrı ayrı yapılması.

f) Başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamaların tarih sırasına

göre yazılması.

g) Başvuru yollarının tüketildiği veya başvuru yolu öngörülmemişse

ihlalin öğrenildiği tarih.

ğ) Başvuru mazeret nedeniyle süresi içinde yapılamamışsa buna

dair açıklamalar.

h) Başvurucunun talepleri.

ı) Başvurucunun Mahkeme önünde devam eden bir başka başvurusu

varsa numarası.

i) Varsa kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli tutulması talebi ve

bunun gerekçeleri.

j) Kısa mesaj (SMS) veya elektronik posta yoluyla bilgilendirme

yapılmasını isteyip istemediği.

k) Başvurucunun veya avukatının ya da kanuni temsilcisinin imzası.

l) Varsa İçtüzük’ün 73. maddesi kapsamında maddi ve manevi

bütünlüğüne yönelik tedbir talebi ve bunun gerekçeleri.

2.3. Başvuru formuna hangi belgelerin eklenmesi gerekir?

Başvuru formuna aşağıdaki belgelerin ya da onaylı örneklerinin

eklenmesi zorunludur:

a) Kanuni temsilci veya avukat vasıtasıyla takip edilen başvurularda

başvurucuyu temsile yetkili olduğuna dair mevzuata uygun belge.

b) Harcın ödendiğine dair belge.

c) Başvuru bizzat yapılmış ise başvurucunun kimliğini tespite yarar

resmî belgenin onaylı örneği.

ç) Tüzel kişi adına kanuni temsilcinin başvurması hâlinde, başvuru

tarihi itibarıyla temsile yetkili olunduğunu gösteren resmî belgenin

onaylı örneği.

d) Nihai karar ya da işlemi öğrenme tarihini gösteren belge.

e) Başvuruda ileri sürülen hak ihlali iddialarını temellendirecek

belgelerin onaylı örnekleri.

f) Tazminat talebi varsa uğranılan zarar ve buna ilişkin belgeler.

g) Olağan ve olağanüstü kanun yolu başvuru dilekçelerinin onaylı

örnekleri.

ğ) Başvuru süresinde yapılamamışsa varsa mazereti ispatlayan

belgeler.

h) Adli yardım talebi varsa başvurucunun yargılama giderlerini

karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin

belgeler ile mevzuatta adli yardım talebinde bulunabilmek için

öngörülen diğer belgeler.

Başvurucu, İçtüzük’ün 59. maddesinin (3) numaralı fıkrasındaki

belgeleri herhangi bir nedenle sunamaması hâlinde bunun gerekçelerini

belirterek varsa buna ilişkin bilgi ve belgeleri başvuru formuna ekler.

Mahkeme, mazereti kabul etmesi hâlinde ve gerekli gördüğü takdirde

bu bilgi ve belgeleri resen toplar.

2.4. Başvuruda bulunulmasından sonra başvuru formundaki

bilgilerde ve başvuruyla ilgili koşullarda herhangi bir

değişiklik olduğunda ne yapılmalıdır?

Başvurucuların başvuru formunda belirttiği bilgilerde veya

başvuruyla ilgili koşullarda herhangi bir değişiklik meydana geldiğinde

Anayasa Mahkemesine bildirimde bulunması zorunludur.

2.5. Başvuru formuna eklenmesi zorunlu belgelerin asılları yerine

onaylı suretleri sunulabilir mi?

İçtüzük’ün 59. maddesinde başvuru formuna eklenmesi zorunlu

olarak gösterilen belgelerin mevzuat gereği suret çıkarma yetkisi

bulunan kişi veya makamlarca onaylı örnekleri de başvuru formuna

eklenebilir.

2.6. Bireysel başvuru yapmak için nereye müracaat edilebilir?

Bireysel başvurular, Anayasa Mahkemesine doğrudan müracaatla

ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir.

2.7. Bireysel başvurunun bizzat yapılması zorunlu mudur?

Bireysel başvuru bizzat başvurucu, kanuni temsilcisi ya da avukatı

tarafından yapılabilir. Avukat veya kanuni temsilci aracılığıyla yapılan

başvurularda başvurucuyu temsile yetkili olunduğuna dair mevzuata

uygun belgenin başvuru formuna eklenmesi zorunludur.

2.8. Bireysel başvuruda bulunmak için avukat tutmak zorunlu mudur?

Bireysel başvuruda bulunulurken ya da başvurunun incelenme sürecinde avukat tutmak zorunlu değildir.

2.9. Başvurucunun kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli

tutulmasını talep etme hakkı var mıdır?

Başvurucu gerekçesini de belirtmek kaydıyla kamuya açık belgelerde

kimliğinin gizli tutulmasını talep edebilir.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ

2.10. Bireysel başvuru harca tabi midir?

Bireysel başvurular harca tabidir. Başvuru formuna harcın ödendiğine

dair belgenin eklenmesi zorunludur.

2.11. Bireysel başvuru harcını ödeme gücünün bulunmaması

hâlinde adli yardımdan yararlanmak için ne yapılmalıdır?

Başvurucunun adli yardım talebini başvuru formunda açıkça

dile getirmesi gerekir. Başvurucu ayrıca, yargılama giderlerini

karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna

ilişkin belgeler ile mevzuatta adli yardım talebinde bulunabilmek

için öngörülen diğer belgeleri başvuru formuna eklemelidir. Adli

yardım talebinin kabul edilebilmesi için başvurucunun kendisinin ve

ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama

giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması

ve aynı zamanda adli yardım talebinin açıkça dayanaksız olmaması

gerekmektedir.

2.12. Başvuru formunun teslim edilebileceği yerler hangi işlemleri

yapar?

Usulünce hazırlanan başvuru formu, harç tahsil makbuzuyla birlikte

teslim edildiğinde başvurucu ya da temsilcisine alındı belgesi verilir ve

bu tarih, başvurunun yapıldığı tarih olarak kabul edilir.

Mahkemeler ya da yurt dışı temsilciliklerine teslim edilen başvuru

formu ve ekleri gerekli kayıt işlemleri yapılıp fiziki ve elektronik

ortamda Anayasa Mahkemesine gönderilir. Dava ve diğer yargılama

işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirildiği hâllerde Ulusal Yargı

Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılarak veriler kaydedilir ve saklanır.

2.13. Başvurunun durumu hakkında bilgilendirme yapılmakta

mıdır?

Başvurunun kayda alındığı ve başvuru numarası Anayasa

Mahkemesince başvurucuya bildirilmektedir. Daha sonra yapılacak

yazışmalar, bildirilen bu başvuru numarası üzerinden yürütülür.

Başvurunun aşamaları e-Devlet sistemi üzerinden takip edilebilir.

Anayasa Mahkemesince başvurunun idari yönden reddine, kısmen/ tamamen kabul edilemezliğine ya da esasına ilişkin olarak verilen

kararlar başvurucuya tebliğ edilir.

2.14. Bireysel başvuru formunda ya da eklerinde eksiklik bulunması

hâlinde başvuru reddedilir mi?

Başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması hâlinde eksikliğin

giderilmesi için başvurucu veya varsa vekiline on beş günü geçmemek

üzere bir süre verilir ve geçerli bir mazereti olmaksızın bu sürede

eksikliğin tamamlanmaması durumunda başvurunun reddine karar

verileceği bildirilir. Tespit edilen eksikliklerin verilen kesin sürelerde

tamamlanmadığı hâllerde başvurunun reddine karar verilir ve bu karar

başvurucuya tebliğ edilir. Bu karara karşı tebliğ tarihinden itibaren

yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir. Bu konuda Komisyonların

verdiği kararlar kesindir.

2.15. Bireysel başvuru yapıldığında başvuruya konu kamu gücü

işleminin infazı ya da icrası durur mu?

Bireysel başvuru yapılması, kesinleşen kamu gücü işleminin icrası ya

da infazını engelleyici bir etki doğurmadığı gibi kamu gücü işleminin

icra/infaz edilebilirliği bireysel başvuru incelemesi süresince de

devam eder. Bu hususun istisnası, yaşamına ya da maddi veya manevi

bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun saptanması

durumunda Anayasa Mahkemesi tarafından bir tedbir kararı verilmesi

hâlidir.

2.16. Başvuru ne zaman karara bağlanır, inceleme için belirli bir

süre var mıdır?

Bireysel başvurular, geliş sırasına göre incelenerek karara bağlanır.

Ancak Anayasa Mahkemesi, başvuruların konuları itibarıyla önemini ve

aciliyetini gözönünde bulundurarak tespit ettiği kriterler çerçevesinde

farklı bir inceleme sıralaması belirleyebilir.

2.17. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra başvurudan vazgeçilebilir mi?

Bireysel başvuruda bulunulduktan sonra başvurudan feragat

edilebilir. Başvurudan feragat edilmesi hâlinde düşme kararı verilebilir.

2.18. Anayasa Mahkemesi ile yazışma usulü nasıldır?

Başvurucu, Anayasa Mahkemesi ile yazışmalarını İçtüzük’te

belirlenen bireysel başvuru usulünü izleyerek yapmak zorundadır.

Başvurulara ilişkin bilgi, belge ve diğer her türlü talebin yazılı olarak

yapılması gerekir. Duruşma, tanık dinlenmesi veya keşif esnasında

yapılanlar hariç bu usule uyulmaksızın yapılan talepler dikkate alınmaz.

3. Bireysel başvurunun kabul edilebilirlik şartları nelerdir?

3.1. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin konu bakımından

yetkisi nedir?

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru incelemelerinin konusu,

Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu

gücü tarafından ihlal edildiği iddialarıdır. Ancak yasama işlemleri ve

düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan yapılan başvurular ile

Anayasa Mahkemesi kararlarıyla Anayasa’nın yargı denetimi dışında

bıraktığı işlemler bireysel başvuru incelemelerinin kapsamı dışındadır.

3.2. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin kişi bakımından

yetkisi nedir?

Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya

da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler

tarafından yapılabilir. Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.

Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği

gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilir. Yalnızca Türk vatandaşlarına

tanınan haklarla ilgili olarak yabancılar bireysel başvuru yapamaz.

3.3. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin yer bakımından

yetkisi nedir?

Anayasa’nın 148. ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesi uyarınca işlem,

eylem ya da ihmali nedeniyle bireysel başvuruda bulunulan kamu gücü

faaliyeti, Türkiye Cumhuriyeti devletine ait veya onun adına kullanılmış

olmalıdır. Bu anlamda ancak Türkiye Cumhuriyeti devletinin kamu gücü kullanan organlarına atfedilebilir şekilde gerçekleşmiş temel

hak ve özgürlük ihlalleri bireysel başvuru konusu olabilir. Dolayısıyla

Anayasa Mahkemesinin yer bakımından yetkisi, Türkiye Cumhuriyeti

devletine ait veya onun adına kullanılmış kamu gücü faaliyetinin etki

alanına göre belirlenir.

3.4. Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin zaman

bakımından yetkisi nedir?

Anayasa Mahkemesi 23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai

işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvuruları inceler.

3.5. Bireysel başvuru ne kadar süre içinde yapılmalıdır?

Bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru

yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün

içinde yapılması gerekir.

Bireysel başvuru yapılırken mevzuata ilişkin yukarıdaki bilgilerle

yetinilmemesi, başvuru süresine ilişkin Anayasa Mahkemesinin

içtihatlarının dikkate alınması önemle tavsiye edilmektedir. Mahkemenin

içtihadına Kararlar Bilgi Bankası’ndan (www.kararlarbilgibankasi.

anayasa.gov.tr/) ulaşılabilir.

3.5.1. Haklı mazeret bireysel başvuru süresini uzatır mı?

Mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazereti nedeniyle

süresi içinde bireysel başvuruda bulunamayanlar, mazeretin kalktığı

tarihten itibaren on beş gün içinde, mazeretiyle ilgili açıklamalara

başvuru formunda yer verip mazeretini ispatlayan belgeleri başvuru

formuna ekleyerek Anayasa Mahkemesine başvurabilirler. Anayasa

Mahkemesi, öncelikle başvurucunun ve mazeretinin geçerli görülüp

görülmediğini inceleyerek mazereti kabul eder veya reddeder.

3.5.2. Adli tatilde süreler işlemeye devam eder mi?

Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi değildir. Mahkeme, adli tatil

döneminde çalışmaya devam ettiği için başvuru süresi ile verilen diğer

süreler işlemeye devam eder.

3.6. İdari ve yargısal başvuru yollarını tüketmek ne anlama gelir?

İdari ve yargısal başvuru yollarını tüketmek; ihlale neden olduğu

ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari

ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan

önce tüketilmesi anlamına gelir.

3.7. Hangi hâllerde başvurunun açıkça dayanaktan yoksun

olduğuna karar verilir?

Anayasa Mahkemesi, açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul

edilemezliğine karar verebilir.

Anayasa Mahkemesi şu dört nedenden birinin varlığını saptadığı

takdirde başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul

edilemez bulmaktadır.

a) İhlal iddialarının temellendirilememesi (temellendirilememiş

şikâyet)

b) İddiaların salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara

ilişkin olması (kanun yolu şikâyeti)

c) Başvurunun karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret olması

(karmaşık veya zorlama şikâyet)

d) Temel haklara yönelik bir müdahalenin olmaması veya

müdahalenin meşru olduğunun açık olması (bir ihlalin olmadığının

açık olduğu şikâyet)

3.8. Anayasal önem kriteri nasıl uygulanmaktadır?

Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın uygulanması, yorumlanması veya

temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem

taşımayan, başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvuruların

kabul edilemezliğine karar verebilir.

4. Mükerrer bireysel başvuru yapıldığı tespit edilirse ne şekilde

karar verilir?

Bir başvuru incelenmekte iken ya da neticelendikten sonra aynı olay,

olgu ve ihlal iddialarına dayanılarak yeni bir başvuru yapılması hâlinde mükerrer başvuru yapılmış olur. Bu hâlde yukarıda anılan usul kuralları

gereği bireysel başvurunun mükerrer başvuru olması nedeniyle

reddine hükmedilir.

5. Hangi hâllerde bireysel başvuru hakkı kötüye kullanılmış olur?

İstismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarda

bulunulması hâlinde başvurucunun bireysel başvuru hakkını kötüye

kullandığı kabul edilir. Bireysel başvuru hakkının açıkça kötüye

kullanıldığının tespit edilmesi hâlinde incelemenin her aşamasında

başvuru reddedilir ve ilgili aleyhine -yargılama giderlerinin dışındaayrıca ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına

hükmedilebilir.

6. Hangi hâllerde başvurunun düşmesine karar verilir?

Başvurucunun davadan açıkça feragat etmesi, davasını takipsiz

bıraktığının anlaşılması, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış

olması, Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka

gerekçeden ötürü başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı

kılan bir neden görülmemesi durumlarında düşme kararı verilir.

7. Bireysel başvuru Anayasa Mahkemesinin hangi organları

tarafından incelenmektedir?

Anayasa Mahkemesinde bireysel başvurular iki Bölüm, bu bölümlere

bağlı Komisyonlar ve Genel Kurul tarafından incelenmektedir.

7.1. Komisyonların görevi ve yetkisi nedir?

Komisyonlar ikişer üyeden oluşur. Kabul edilebilirlik incelemesi

Komisyonlarca yapılır. Kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığına

oybirliği ile karar verilen başvurular hakkında kabul edilemezlik kararı

verilir. Oybirliği sağlanamayan başvurular ise Bölümlere sevk edilir.

Kabul edilebilirliğine karar verilen bireysel başvuruların esas incelemesi

Bölümler tarafından yapılır.

Komisyonlar; önlerindeki bir başvurunun Anayasa’nın uygulanması

ve yorumlanması veya temel hakların kapsam ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşıyıp taşımadığının, başvurucunun önemli bir

zarara uğrayıp uğramadığının tespiti ve başvurunun çözümünün bir

ilke kararını gerektirmesi veya alınacak kararın Anayasa Mahkemesi

tarafından verilmiş başka bir karar ile çelişebilecek nitelikte olması

hâllerinde kabul edilebilirlik hususunu karara bağlamadan başvuruyu

ilgili Bölüme gönderir. Süresinde yapılmayan, İçtüzük’ün 59. ve 60.

maddelerdeki şekil şartlarına uygun olmayan ve tespit edilen eksiklikleri

verilen kesin sürelerde tamamlanmayan başvuruların Komisyonlar

Başraportörü tarafından idari yönden reddine karar verilir ve bu karar

başvurucuya tebliğ edilir. Bu karara karşı tebliğ tarihinden itibaren

yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir. Bu konuda Komisyonların

verdiği kararlar kesindir.

Komisyonlar, kabul edilemezlik kararı verilen başvurularda gizlilik

taleplerini karara bağlamazlar.

7.2. Bölümlerin görevi ve yetkisi nedir?

Bölümler, bir başkanvekilinin başkanlığında altı üyeden oluşur

ve ilgili başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır;

Komisyonlarca kabul edilebilirliğine karar verilmiş başvuruların esas

incelemesini, kabul edilebilirliği hususu karara bağlanmak üzere sevk

edilen başvuruların ise kabul edilebilirlik ve esas incelemesini yapar.

Bölümler, kabul edilebilirliğe ilişkin bir engelin varlığını tespit etmesi

ya da bu durumun sonradan ortaya çıkması hâlinde incelemenin her

aşamasında başvuru hakkında kabul edilemezlik kararı verebilir.

Bölümlerden birinin görülmekte olan bir başvuruya ilişkin olarak

vereceği karar, Bölümlerin önceden vermiş olduğu bir kararla çelişirse

ya da konunun niteliği itibarıyla Genel Kurul tarafından karara

bağlanması gerekli görülürse ilgili Bölüm, dosyadan el çekebilir.

Komisyonlar arasındaki içtihat farklılıkları, bağlı oldukları Bölümler

tarafından giderilir.

7.3. Genel Kurulun görevi ve yetkisi nedir?

Genel Kurul, Başkanın veya belirleyeceği Başkanvekilinin

başkanlığında Başkan hariç en az on üye ile toplanır.

Genel Kurul bireysel başvurulara ilişkin olarak Bölümlerin kararları

arasında oluşmuş veya oluşabilecek farklılıkları gidermek, Bölümlerce

Genel Kurula sevk edilen konuları karara bağlamakla görevli ve

yetkilidir.

Bölümler arasındaki içtihat farklılıkları Genel Kurul tarafından karara

bağlanır.

8. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru incelemesinde hangi

yollarla bilgi ve belge edinebilir?

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruları incelerken bir temel hakkın

ihlal edilip edilmediğine yönelik her türlü araştırma ve incelemeyi

yapabilir; başvuruyla ilgili gerekli gördüğü bilgi, belge ve delilleri

ilgililerden ister.

Anayasa Mahkemesi kendisine verilen görevlerin yerine getirilmesi

sırasında yasama, yürütme, yargı organları, kamu idareleri, kamu

görevlileri, bankalar ile diğer gerçek ve tüzel kişilerle doğrudan

yazışmaya, bilgi ve belge istemeye, gerekli gördüğü her türlü belge,

kayıt ve işlemi incelemeye, bilgi almak üzere her derece ve sınıftan

kamu görevlileri ile ilgilileri çağırmaya, idare ve diğer tüzel kişilerden

temsilci istemeye yetkilidir.

Başvurucu, İçtüzük’ün 59. maddesinin (3) numaralı fıkrasındaki

belgeleri herhangi bir nedenle sunmaması hâlinde bunun gerekçelerini

belirtir ve varsa buna ilişkin bilgi ve belgeleri başvuru formuna ekler.

Anayasa Mahkemesi mazereti kabul etmesi halinde ve gerekli gördüğü

takdirde bu bilgi ve belgeleri resen toplar.

8.1. Bireysel başvuru incelemesinde duruşma yapılması, tanık ve

uzman dinlenmesi ve keşif yapılması mümkün müdür?

Bireysel başvuru incelemesinde duruşma yapılması, tanık ve uzman

dinlenmesi ve keşif yapılması 6216 sayılı Kanun ile İçtüzük’te öngörülen

şartlar altında mümkündür. 9. Esas incelemesi sonucunda bir temel hakkın ihlal edildiği tespit

edildiğinde Anayasa Mahkemesi hangi kararları alabilir?

Bireysel başvuru incelemesi sonucunda bir temel hak ve hürriyetin

ihlal edildiğine karar verildiğinde ayrıca ihlalin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. Ancak yerindelik

denetimi yapılamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez.

İhlalin bir mahkeme kararından kaynaklandığı tespit edilirse:

a) İhlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. İlgili mahkeme, ihlal

kararında açıklanan ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde yeniden

yargılama yapar ve mümkünse dosya üzerinden ivedilikle karar verir.

b) Yapılan inceleme sonunda, başvurucunun bir hakkının ihlal

edildiğine karar verilmesi hâlinde yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmadığı takdirde başvurucu lehine uygun bir

tazminata hükmedilebilir.

c) Tazminat miktarının tespitinin, daha ayrıntılı bir incelemeyi

gerektirmesi hâlinde, bu konu karara bağlanmaksızın genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

10. Bireysel başvuru incelemesinde verilen kararlar kesin midir?

Bireysel başvuru incelemesinde Komisyonlar, Bölümler ve Genel

Kurul tarafından verilen kararlar kesindir. Ancak başvurunun süresinde

yapılmadığı, 59. ve 60. maddelerdeki şekil şartlarına uygun olmadığı

ve tespit edilen eksikliklerin verilen kesin sürelerde tamamlanmadığı

hâllerde Komisyonlar Başraportörünce verilen başvurunun idari

yönden reddi kararlarına karşı Komisyonlara itiraz edilebilir. Bu konuda

Komisyonların verdiği kararlar kesindir.

11. Bireysel başvuru kararları kimlere tebliğ edilir ve nerede

yayımlanır?

Kararların imzalı asıl suretleri Anayasa Mahkemesi arşivinde saklanır.

Kararların birer örneği başvurucuya, Adalet Bakanlığına ve diğer

ilgililere tebliğ edilir.

Genel Kurul ve Bölüm kararlarının tümü ile Komisyon kararlarından

kabul edilebilirlik açısından ilkesel önem taşıyanları Anayasa

Mahkemesinin internet sitesinde yayımlanır.

Genel Kurul ve Bölüm tarafından verilen pilot karar niteliğinde ya da

içtihadın ortaya konulması açısından ilkesel önemi haiz kararlar Resmî

Gazete’de yayımlanır.

12. Bireysel başvuru kararları hakkında hükmün tavzihi ve maddi

hataların düzeltilmesi talep edilebilir mi?

Mahkemece verilen kararlar hakkında ilgililer, 12/1/2011 tarihli ve

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri çerçevesinde,

hükmün tavzihini ve maddi hataların düzeltilmesini talep edebilirler.

13. Bireysel başvuru sürecinde tedbir kararı verilebilir mi?

Başvurucu, varsa İçtüzük’ün 73. maddesi kapsamında maddi ve

manevi bütünlüğüne yönelik tedbir talebine ve bunun gerekçelerine

bireysel başvuru formunda yer vermelidir.

Bölümler tarafından esas incelemesi aşamasında, başvurucunun

yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir

tehlike bulunduğunun anlaşılması halinde temel hakların korunması

için zorunlu görülen tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine

karar verilebilir.

13.1. Esas incelemesi aşamasından önce hangi yöntemle tedbir

kararı verilebilir?

Tedbir kararına başvurulmaması hâlinde başvurucunun yaşamına

ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike

ortaya çıkabilir. Bu husus, esas hakkında karar verilmeden önce resen

ya da başvurucunun talebi üzerine anlaşılabilir. Anılan durumda

Komisyonlarca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesi derhâl

yapılarak tedbir hususu da karara bağlanmak üzere başvuru, ilgili

Bölüme gönderilir. Ciddi bir tehlikenin mevcut olmadığı anlaşıldığında

ise ilgili Komisyon tarafından dosyanın Bölüme gönderilmesine yer

olmadığına karar verilir. 13.2. Sınır dışı işlemlerine karşı yapılan başvurularda ciddi

tehlikenin varlığı nasıl tespit edilir?

Anayasa Mahkemesi; sınır dışı işlemlerine karşı yapılan başvurularda,

geri gönderilen ülkenin koşullarını dosyaya sunulan bilgi ve belgelerle

sınırlı kalmaksızın ulusal ve uluslararası kuruluşların ve devletlerin

düzenlemiş olduğu insan hakları raporlarından da yararlanmak

suretiyle resen araştırmaktadır. Bununla birlikte kural olarak menşe

ülkede karşılaşılabilecek kişisel risklerin ve buna ilişkin somut bilgilerin

başvurucular tarafından Anayasa Mahkemesine ayrıntılı şekilde

sunulması gerekmektedir.

13.3. Ceza infaz kurumunda veya geri gönderme merkezinde  sağlık durumu dikkate alınmaksızın tutulma iddiasıyla yapılan  başvurularda ciddi tehlikenin varlığı nasıl tespit edilir?  Ceza infaz kurumunda veya geri gönderme merkezinde sağlık  durumu dikkate alınmaksızın tutulma iddiasıyla yapılan başvurularda  başvurucunun sağlık hizmetlerine erişim imkânına sahip olup olmadığı  ve bu yerlerde tutulmasının yaşamına ya da maddi veya manevi  bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike oluşturup oluşturmadığı dikkate  alınmaktadır.